ODEON #105 / 2017
FABIENNE VEGT


‘Wat is macht? Wat is geoorloofd?’

The New Prince is geinspireerd door de historische figuur Niccolò Machiavelli (1469-1527), auteur van het roemruchte De Heerser. In aanloop naar de wereldpremière van de opera sprak Odeon met regisseuse Lotte de Beer: “Sommige mensen lezen Machiavelli als een bron van alle kwaad, maar volgens mij heeft hij vooral ragfijn geanalyseerd hoe de mens in elkaar zit.”

FV: “The New Prince speelt zich af in 2032. Dat is het jaar waarin Niccolò Machiavelli een speciale jubileum uitgave uitbrengt van zijn boek Il Principe (“De heerser”), vijfhonderd jaar na de eerste publicatie. Hoe ontstond het idee voor deze nieuwe opera?”

LdB: “Ik vind Il Principe van Machiavelli een heel interessant werk. Het concrete plan om hier een opera over te laten schrijven onstond in gesprek met Pierre Audi en Klaus Bertisch. Componist Mohammed Fairouz zei enthousiast ja op onze ideeën en stelde meteen voor om David Ignatius te vragen voor het libretto. Ignatius, bekend als journalist bij The Washington Post, schrijft spannende romans gebaseerd op zijn kennis van buitenlandse zaken en inlichtingendiensten. Onze brainstormsessies gingen over de vraag: Wat zou Machiavelli te zeggen hebben over de politiek in onze tijd?”

FV: “Niccolò Machiavelli (1469 - 1527) wordt beschouwd als grondlegger van politieke wetenschap. Vrij van religieuze waarden schreef hij Il Principe, een boek over politieke machtsprincipes. Dit werk kan pas ten volste begrepen worden tegen de achtergrond van de turbulente politieke situatie in Italië in de tijd waarin Machiavelli leefde. Waarom is dit boek, geschreven in 1512, een relevant onderwerp voor een opera die in 2017 in première gaat?”

LdB: “Wat zo mooi is aan Il Principe is dat Machiavelli hierin niet schrijft vanuit een ideaal, zoals het zou móéten zijn, maar dat hij de realiteit beschrijft, zoals het ís. Hij analyseert hoe de mens omgaat met macht. Hoe we macht verkrijgen en wat we zouden moeten doen om haar te behouden. De wetten die hij hierover heeft opgeschreven kloppen eigenlijk nog steeds.”

FV: “Ja, is dat zo? Zijn Machiavelli’s wetten nog altijd van toepassing op de tijd waarin we nu leven? Il Principe is een door velen gelezen klassieker. Met kennis van Machiavelli’s machtsprincipes waren er toch veel intellectuelen die het onwaarschijnlijk achtten dat iemand als Donald Trump de Amerikaanse verkiezingen zou gaan winnen. Leven we nu niet in een wereld waar andere wetten gelden?”

LdB: “Ja wellicht. Elke dag verandert ons inzicht in wat er nu aan het gebeuren is in de wereld; als je ergens midden zit kun je er niet helder naar kijken. The New Prince is geschreven toen Trump nog niet ‘in the picture’ was. Er komen in deze opera veel andere machthebbers aan bod; van Savonarola tot Hitler, van Mao tot Osama Bin Laden. Het opvoeren van wereldleiders uit het verleden, creëert een afstand die nodig is om te begrijpen wat er speelt. En wat zo interessant is aan Machiavelli, is dat je met zijn werk kan omgaan zoals met een Shakespeare. Er zijn radicale verschillen tussen hoe de dingen nu zijn en toen waren, maar waar het om draait is de mens. En de mens verandert in wezen niet zoveel.”


“Machiavelli analyseert hoe de mens omgaat met macht.”


FV: “In The New Prince neemt Machiavelli ons mee langs drie hoofdstukken uit zijn boek. Het eerste hoofdstuk gaat over politieke onrust en revolutie. Het tweede behandelt beroemde sex affaires van wereldleiders. En het derde vertelt het verhaal van Dick Cheney en Osama Bin Laden en het destructieve geweld wat zij hebben ingezet om hun macht te laten gelden. Wereldleiders….; wat zijn dat voor mensen?”

LdB: “Als je kijkt naar wanneer iemand zijn macht kwijtspeelt, dan zie je dat wereldleiders niet heel anders zijn dan andere mensen. Vaak zijn we niet ‘verlicht’ genoeg om onze machtige positie niet met ons zelf te identificeren. Met het gevoel onfeilbaar te zijn kunnen we moeilijk ons ego uitzetten, en daar gaat het mis. Kijk, sommige mensen lezen Machiavelli als een bron van alle kwaad, maar volgens mij heeft hij vooral ragfijn geanalyseerd hoe de mens in elkaar zit.”

FV: “De wereldleiders in The New Prince zijn allemaal mannen. Wat is positie van de vrouw binnen de machtsverhoudingen die in je deze opera onderzoekt? Wat is haar rol in deze mannenwereld?”

LdB: “David Ignatius heeft aan Fortuna, de vrouwelijke hoofdrol, een bijna goddelijke status gegeven. Zij heeft de kracht om iemand macht te geven. Met Ignatius heb ik wel lange gesprekken gevoerd over de vraag of vrouwelijke macht sexy zou moeten zijn..

Ergens heeft deze vraag ook betrekking op mijn eigen rol als regisseuse. Een rol waarin ik een bepaald leiderschap op me neem. Ik heb zelf heel bewust gekozen om geen autoritaire rol te spelen, maar dicht bij mezelf te blijven. Ook als er een regiseursstoel voor me klaarstaat, ga ik misschien liever op de grond zitten.

Het allerbeste advies dat ik ooit gekregen heb over macht is dat de grootste leider ook de grootste dienaar is. Dat is ook wat Machiavelli zegt: als het gaat over het belang van de staat, dan moet je dat belang boven jouw eigenbelang kunnen stellen. De beste vorm van macht is wanneer je je eigen ego volledig aan de kant kan zetten. En ik denk dat vrouwen dit heel goed kunnen.”

FV: “Opera is een kunstvorm die is ontstaan in de paleislijke theaters van grote machthebbers en wereldleiders. Vanaf het begin maakte opera deel uit van een politiek spel. Door de eeuwen heen was opera zowel een toneel voor machtsvertoon als een gelegenheid om maatschappijkritische vragen te stellen. Is opera in 2017 nog altijd een politieke aangelegenheid?”


“Ik denk dat er eerst nog heel donkere Middeleeuwen zullen komen.”


LdB: “Ja. Opera is politiek in de breedste zin van het woord. Alleen al doordat de stemmen zijn uitvergroot, gaat opera voorbij aan privé-emoties. Dat wat er gezongen wordt gaat over iets groters. Opera gaat over grote thema’s en daarmee is het een ideal genre voor politieke vraagstukken. Wat is macht? Wat is geoorloofd? Hoe verhoudt het individu zich tegenover de massa, en andersom? We leven in een instabiele tijd, we voelen dat we in een overgang terecht zijn gekomen. Juist nu we ons niet meer zo makkelijk kunnen vasthouden aan oude waarden zoals religie, denk ik dat opera een heel belangrijke rol kan spelen om ons te helpen met de sleutelmomenten in het leven.”

FV: “Machiavelli leefde ook in een tijd waarin wisselende politieke situaties de maatschappelijke en sociale orde aan het wankelen brachten. Zijn werk stond aan het begin van de rennaissance, een periode waarin de kracht van het menselijk denkvermogen en zelfbewuste inzichten werden herontdekt. Denk je dat we binnenkort opnieuw toe zijn aan een rennaissance?”

LdB (lacht) : “Ik denk dat er eerst nog heel donkere Middeleeuwen zullen komen. Ik vrees dat we veel gaan kwijtraken van de weldenkende mens.”

FV: “Als opera politieke thema’s kan behandelen, welk publiek houd je dan in gedachten bij het regisseren van The New Prince?”

LdB: “Ik hoop op een publiek met verschillende meningen en verschillende achtergronden, zo gemengd mogelijk. Dat is denk ik sowieso mijn ideale opera publiek. En je hoeft Il Principe niet te hebben gelezen om The New Prince te begrijpen. Enerzijds wil ik met deze opera grote vragenstukken aansnijden, anderzijds houd ik ook van ‘edgy entertainment’.”


Back